İÇİNDE TEKRAR OLAN ŞARKILARI NİYE DAHA ÇOK SEVİYORUZ?

0 Posted by - 26 September 2014 - O OLDU BU OLDU, SEVDİĞİMİZ ŞEYLER, TEKNOLOJİ

Niye bazı melodileri diğerlerinden daha çok seviyoruz? Niye bazı şarkıları hiç hatırlamazken, bazılarını defalarca dinlemek istiyoruz? Bütün bunlar tesadüf mü, yoksa insan beyninin algılama algoritmasının bir oyunu mu?

Birçok bilim insanının ve müzikoloğun üzerine tartıştığı bu konu, Arkansas Üniversitesi’ndeki “Müzik Algılama Laboratuarı” direktörü Prof. Elizabeth Hellmuth Margulis’in de dikkatini çekmiş ve Margulis bu konuda “On Repeat: How Music Plays the Mind” isimli bir de kitap yazmış.

Araştırmanın temelinde, Sosyal Psikolog Robert Zajonc’un 60’lı yıllarda ortaya koyduğu “Salt maruz kalma etkisi” teorisi yatıyor. Yani sürekli tekrarlanan bir etki, anlamsız olsa bile, insan beyninde bir süre sonra davranış temeli olarak baz alınıyor. Bir başka deyişle, beyine sürekli tekrar edilerek empoze edilen bilgi veya melodi, daha sonra gelecek olan benzer algılar için bir kalıp oluşturuyor. Beyin bir algıya maruz kaldığında hep, o konuyla ilgili daha önceki deneyimin kalıbına başvuruyor ve ona uygun olanları seçiyor.

Örneğin, çoğu zaman ilk defa duyduğunuz bir şarkı size bir şey ifade etmez ama daha sonra, arabada, markette, cafe’de falan dinledikçe melodi size bir şeyler çağrıştırmaya başlar. Yani, şarkının içerisindeki tekrarlayan melodi kalıbı ve şarkının size defalarca dinletilmesi beyninizde bir “Salt maruz kalma etkisi” yaratıyor.

Prof. Margulis, sadece tekrar içeren müziklerin başarılı olabileceği savına katılmıyor ama akılda kalıcılık açısından bunun önemli bir etken olduğunu ifade ediyor. Beyin, daha önce kaydettiği bir algıyla bir daha karşılaştığında onu tanıyor ve sonraki veri eksik bile olsa onu tamamlama yoluna gidiyor.

Müzik Algılama Laboratuvarı’nda yapılan bir deneyde insanlara, bestelerinde tekrar bölümleri kullanmayan Luciano Berio ve Elliott Carter gibi 20.yy’ın tanınmış bestecilerinin şarkılarından parçalar dinletilmiş. Parçaların bazılarını orjinal, bazılarını da tekrarlar içeren formda düzenlenmiş olarak dinleyen katılımcılar deney sonunda, tekrar içeren parçaları “Daha keyifli” olarak derecelendirmişler.

Illinois Üniversitesi’nde etnik müzikler üzerine çalışan Bruno Nettl’a göre de müzikteki “tekrar” etkisi sadece batılı popüler müzikte değil, yerel müzik tarzları üzerinde de gözlemlenebiliyor.
Ohio State Üniversite’sinden müzikolog David Huron’a göre ise insanlar müzik dinlemek için ayırdıkları vaktin %90’ını, daha önce aşina oldukları melodileri dinlemek için harcıyorlar.

Yapılan diğer deneysel araştırmalar da ortaya koyuyor ki, daha önce duyduğunuz bir melodi, beyninizdeki duygusal faaliyetlerin yaratıldığı bölümde olağanüstü bir hareketlenme meydana getiriyor. Ve işin ilginci, bu hareketlenmenin şarkıyı sevip sevmemenizle bir alakası yok.

No comments

Leave a reply